Rozwijanie umiejętności kreatywnego myślenia

Aleksander Łamek

Każde dziecko jest w naturalny sposób kreatywne. Czy tego chce, czy nie, cały czas zdobywa nową wiedzę o otaczającym je świecie i wykorzystuje ją w swoim życiu. Niestety wraz z dorastaniem wielu ludzi traci tą naturalną zdolność do twórczego działania. Przyczynia się do tego m.in. system edukacji, który propaguje postawy wtórne, zgodne z narzuconymi wzorcami. To oczywiście później rzutuje na dorosłe życie, gdy wielu ludzi jest święcie przekonanych, że nie potrafią działać w sposób kreatywny.

Dla myślących w ten sposób osób mam wspaniałą wiadomość! Możecie ponownie zacząć wykorzystywać swój twórczy potencjał.

No dobrze. Ale od czego zacząć? Najlepiej zacząć od początku. Aby móc rozwijać swoją kreatywność, warto najpierw zdać sobie sprawę z czynników, które mogą warunkować rozwój tej umiejętności. Poniżej przedstawiam niektóre z nich.

Cechy charakteru osoby kreatywnej

W. Reichmanna i O. Siwińskiego w swojej książce pt. "Za pięć dwunasta" wymieniają cztery cechy charakteru człowieka świadomie przyjmującego postawę kreatywną:

  • otwartość i wewnętrzna elastyczność,
  • ciekawość,
  • spostrzegawczość,
  • zdolność do krytycznej samooceny.

Proponuję, abyś zastanowił się teraz, czy posiadasz te cechy. Jeżeli okaże się, że ich nie posiadasz, nie martw się, nadal masz szansę stać się twórczą jednostką. Po prostu, będziesz musiał włożyć w to trochę więcej wysiłku.

Człowiek myślący

Edward De Bono - światowy ekspert w dziedzinie umiejętności kreatywnego myślenia - twierdzi, że aby móc w pełni wykorzystać umiejętności kreatywnego myślenia, trzeba stać się tzw. człowiekiem myślącym. Według niego, człowiek myślący:

  • ma zaufanie do własnej umiejętności myślenia,
  • potrafi świadomie zabrać się do myślenia i skupić na konkretnej sprawie,
  • zawsze potrafi zdefiniować cel swojego namysłu i określić, w jaki sposób zamierza ten cel osiągnąć,
  • zdaje sobie sprawę z tego, że jakiekolwiek podejście do określonej sprawy czy sposób widzenia sytuacji jest tylko jednym z licznych możliwych podejść czy sposobów, z których większość nie przyszła mu do głowy,
  • potrafi docenić to, co osiągnął, nawet jeżeli jest to tylko świadomość, że problem wymaga dalszego namysłu,
  • uważa, że myślenie jest sztukę, w której warto się doskonalić i której trzeba się przyglądać,
  • uważa, że myśli się po to, żeby lepiej zrozumieć rzeczywistość, żeby podejmować trafne decyzje i aby wypracowywać lepsze sposoby postępowania, a nie po to, żeby udowodnić, iż jest się mądrzejszym od innych.

Mało który człowiek posiada wszystkie wymienione wyżej cechy człowieka myślącego. Rozwijając kreatywne myślenie, będziesz mógł rozwijać i te cechy.

Czynniki wpływające na kreatywność

Umiejętności kreatywnego myślenia zależeć też mogą od wielu innych czynników, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych. Poniżej zostały przedstawione niektóre z nich.

Stres

Zdarza się, iż pod presją (np. gdy trzeba szybko coś zrobić) działamy szybciej i skuteczniej. Mamy wtedy więcej motywacji do pracy oraz jesteśmy w stanie całkowicie poświęcić się danemu zadaniu. Działamy jakby w transie. Osiągamy wtedy wyniki, które normalnie byłyby poza naszym zasięgiem.

O ile jednak krótkotrwały stres może stać się dla nas cennym motywatorem do działania (jeżeli nie wymknie się on spod kontroli), o tyle stres trwający dłużej może bardzo niekorzystnie odbić się na naszym zdrowiu i psychice oraz ograniczyć nasz twórczy potencjał.

Odpoczynek i sen

Nie tylko ciało potrzebuje odpoczynku - umysł również. Osoby wypoczęte mają znacznie większy potencjał twórczy. Mózg potrzebuje regularnych przerw, tak samo jak okresów aktywności. Jeśli pracujemy długo bez przerw, wtedy pogarsza się nasza koncentracja, pojawia się nerwowe zachowanie, a w ekstremalnych przypadkach dochodzi do załamania psychicznego.

Humor

Humor i kreatywność są ze sobą ściśle powiązane. Poczucie humoru pozwala na znajdywanie bardziej różnorodnych pomysłów. Dzięki połączeniu kreatywności i humoru, podczas twórczej pracy można się dobrze bawić. Humor skłania do myślenia w bok, które ułatwia dochodzenie do nowych pomysłów.

Poczucie humoru pozwala również śmiać się z samego siebie, swoich błędów i porażek, które są nieodłącznym elementem kreatywności.

Kondycja fizyczna

Na pewno każdy zna przysłowie "W zdrowym ciele zdrowy duch". Nic dodać, nic ująć. Osoby z różnego rodzaju kłopotami zdrowotnymi, często nie są w stanie w pełni wykorzystać swojego potencjału twórczego. Dlatego dobrze jest uprawiać jakiś sport. Może to być np. bieganie, pływanie, jazda rowerem czy ćwiczenia na siłowni.

Dzięki regularnym ćwiczeniom poprawia się funkcjonowanie systemu oddechowego, a to właśnie tlen stanowi najważniejszy pokarm dla mózgu. Dobra kondycja fizyczna powoduje również, że lepiej śpimy.

Inteligencja

Jak sądzicie, czy inteligencja ma pozytywny wpływ na kreatywność? Zapewne większość z was odpowie na to pytanie twierdząco. Jednak według Edwarda De Bono przekonanie, że ludzie inteligentni potrafią z natury sprawnie i skutecznie myśleć, jest błędne i pociąga za sobą fatalne skutki w systemie kształcenia. Wymienia on siedem "pułapek inteligencji" (Edward de Bono, Naucz się myśleć kreatywnie, str. 10):

    1. Człowiek inteligentny przyjmuje jakiś pogląd tylko dlatego, że potrafi go obronić.
    2. Osoby inteligentne ulegają pokusie zastępowania myślenia elokwencją.
    3. Człowiek inteligentny odczuwa przymus, żeby zawsze mieć rację, zawsze być górą, być błyskotliwszym, bystrzejszym od innych, mieć "jedynie słuszne" poglądy.
    4. Wykorzystanie inteligencji do krytykowania daje natychmiastową satysfakcję, natomiast gdy się ją wykorzystuje konstruktywnie, efekty niekoniecznie są od razu widoczne.
    5. Wybitnie inteligentne umysły przedkładają pewność, jaką daje myślenie reaktywne (rozwiązywanie łamigłówek, zadań, klasyfikowanie, porządkowanie danych, itp.), które polega na reagowaniu na przedstawiony materiał, nad inne rodzaje myślenia.
    6. Wybitnie inteligentne umysły charakteryzują się czysto fizyczną szybkością, bystrością, która prowadzi często do wyciągania pochopnych wniosków.
    7. Umysły o wybitnej inteligencji zdają się przedkładać lotność, bystrość nad mądrość.

Na szczęście nie wszyscy ludzie inteligentni łapią się w pułapkę inteligencji. Udaje im się jej uniknąć albo przypadkowo, albo przez wychowanie, bądź własnym, świadomym wysiłkiem.

Gdy wiemy już co nieco o tym, co może mieć wpływ na nasze zdolności kreatywnego myślenia, możemy bliżej przyjrzeć się samemu procesowi kreatywnego myślenia. Ale o tym napiszę w następnym artykule.